powrótPRAWIDŁOWOŚCI W ZMIENNOŚCI
kategoria: dla seniora

Czasem z zazdrością spoglądamy na osiemnastolatki o wyglądzie modelek. Zgrabne uda, wąskie biodra, płaski brzuch...

Zmiany składu ciała u kobiet z upływem lat

Czasem z zazdrością spoglądamy na osiemnastolatki o wyglądzie modelek. Zgrabne uda, wąskie biodra, płaski brzuch... To co prezentuje swoim ciałem nastolatka, nijak ma się jednak do budowy ciała dojrzałej, w pełni ukształtowanej kobiety. Natura decyduje o charakterystycznym dla wieku wyglądzie, na który składają się cechy budowy i składu ciała. Nikogo nie powinien niepokoić szczupły siedmiolatek, któremu można liczyć żebra, a jego skóra ma grubość wydawałoby się, milimetra, jak i nie powinny zastanawiać nieznaczne wypukłości brzucha i zaokrąglone biodra u trzydziestoletniej kobiety.

Skład tkankowy ciała wykazuje duże zróżnicowanie w zależności od wieku i budowy ciała, a tkanka tłuszczowa jest najbardziej zmiennym komponentem. Udział tkanki tłuszczowej w składzie ciała może wahać się od 10 do 50%. Nietrudno to zauważyć, choćby na ulicy- wokół nas są ludzie bardzo szczupli, o średniej budowie ciała i otyli. Inaczej wyglądają dzieci, a inaczej dorośli. Zmiany wielkości poszczególnych komponentów tkankowych mogą wystąpić nawet w przeciągu kilku dni. Tak szybkie reakcje związane są zwykle z utratą wody w organizmie i dotyczą zmian w obrębie masy ciała szczupłego, a nie tłuszczu. Zresztą możliwość manipulowania zawartością wody w organizmie doskonale znają dżudocy, bokserzy, zapaśnicy, również kulturyści. Musimy mieć jednak na uwadze fakt, że zwykle głównym celem klienta fitness klubu jest zapanowanie nad niekorzystnym rozwojem tkanki tłuszczowej lub pomniejszeniem jej zasobów w organizmie. Stosunkowo niewiele kobiet przychodzi do klubu nie myśląc o schudnięciu- jest to najczęstszy powód podejmowania aktywności fizycznej. Jedynie mężczyźni decydują się na ćwiczenia z zamiarem rozbudowania masy mięśniowej. Z różnicy celów, jakie im przyświecają, wynika też odwieczny podział klubu fitness na część damską- salę fitness oraz najchętniej eksploatowaną przez mężczyzn-  siłownię.

Zmiany stanu umięśnienia wraz z wiekiem

Międzyosobnicza zmienność rozwoju tkanki mięśniowej jest znacznie mniejsza w porównaniu z tłuszczem ciała i o wiele łatwiej komponent ten poddaje się badaniom. W okresie dzieciństwa rozwój tkanki mięśniowej u dziewcząt i chłopców przebiega podobnie, aż do około 13. roku życia. Następnie zaznacza się wyraźny, jednak nieco mniej intensywny niż u płci męskiej, wzrost tego komponentu między 13. a 17. rokiem życia. Wartość szczytową masy mięśni młode kobiety osiągają w wieku około 18 lat. Potem przyrost ten stopniowo stabilizuje się i po 20. roku życia nie podlega większym zmianom- pozostaje prawie niezmieniony do wieku 40 lat (niewielkie przyrosty masy mięśniowej stwierdza się jedynie na ramionach i przedramionach). Od czwartej dekady życia kobiety obserwuje się stopniowy ubytek w masie tkanki mięśniowej. W późniejszym życiu dorosłym (po około 50. roku życia) zmniejszanie się masy mięśni jest zwykle większe, niż zmniejszanie się całej masy ciała. Można więc wnioskować, że mięśnie zastąpione zostają tkanką tłuszczową.

Elastyczność i wytrzymałość układu szkieletowego

Tkanka kostna jest rodzajem tkanki łącznej i pełni funkcję podtrzymującą. Komórki kostne utrzymują się w stanie żywym, wydzielając istotę podstawową kości przez całe życie osobnika. Istota podstawowa zawiera sole wapnia, nadające kościom twardość oraz białka (głównie kolagen), sprzyjające utrzymaniu elastyczności kośćca. Z wiekiem obserwuje się utratę wapnia- znacznie szybszą w przypadku kobiet niż mężczyzn, i ubożenie składu mineralnego kośćca. Proces ten rozpoczyna się dosyć wcześnie w okresie dorosłości. Przyjmuje się, że postępujące zmniejszanie się masy kości wynosi około 0,77-1% z każdym rokiem, a w przypadku kobiet rozpoczyna się już w okresie między 30. a 35. rokiem życia. Zmiany te w wieku starczym  mogą osiągać wielkość 55, u kobiet nawet 60% utraty składu początkowego masy kośćca. Spadek poziomu wapnia wśród kobiet w okresie menopauzalnym jest wynikiem zaburzonej gospodarki hormonalnej i zmniejszonej ilości estrogenu w organizmie. Silniej zaznaczają się zmiany w tkance kostnej tułowia aniżeli kończyn. Dlatego tak ważne są ćwiczenia (niestety zazwyczaj bagatelizowane na zajęciach fitness) wymagającej wysiłku mięśni poruszających stawami kręgosłupa, zwłaszcza w odcinku piersiowym. Warto dodać, że ostatnie badania naukowe sugerują, że utrata minerałów w wieku późniejszym wynika nie tylko z siedzącego trybu życia, ale może się wiązać z przeżywanymi (a raczej przeżytymi) sytuacjami stresowymi.

Zmiany w poziomie tkanki tłuszczowej

W rozwoju organizmu ludzkiego tkanka tłuszczowa podlega pewnym ukierunkowanym zmianom, specyficznym dla poszczególnych okresów życia. W fazie prenatalnej pojawia się ona w ilościach śladowych w piątym miesiącu życia płodowego. Jej ilość gwałtownie wzrasta pomiędzy dwudziestym ósmym a czterdziestym tygodniem. W ósmym miesiącu odkłada się tłuszcz w warstwie podskórnej. Najintensywniejsze procesy gromadzenia tłuszczu mają miejsce w dziewiątym miesiącu ciąży, z racji czego brzuch przyszłej matki staje się bardziej widoczny. Noworodek charakteryzuje się 11-16% udziałem tłuszczu w masie ciała. Poziom tkanki tłuszczowej intensywnie wzrasta w pierwszym miesiącu ciąży dziecka- aż do 26% całej masy ciała. Drobna istotka przemienia się po prostu w tzw. Pyzę. Tendencja wzrostowa utrzymuje się do ukończenia pierwszego roku życia niemowlęcia. W kolejnych latach (od 2. do 6-7 roku życia dziecka) widać wyraźne zmniejszenie udziału tłuszczu. Osiąga on wtedy ponownie 12-16% całkowitej masy ciała. Następnie lata poprzedzające okres dojrzewania prowadzą u dziewcząt do wzrostu udziału tłuszczu w ogólnej masie. W okresie pokwitania najbogatsza jest podściółka tłuszczowa na brzuchu i biodrach. Dojrzałe płciowo dziewczęta, zanim osiągną typowe dla płci żeńskiej rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wykazują jeszcze krótki moment zmniejszenia tego komponentu w wieku 18-20 lat. Po tym okresie życia następuje najbardziej charakterystyczne dla kobiet gromadzenie się tkanki tłuszczowej wokół bioder i ud oraz piersi. Tak dzieje się do 30. roku życia kobiety. Następnie u trzydziestolatek obserwuje się tendencję do odkładania tłuszczu na ramionach, Kobiety czterdziestoletnie wykazują z kolei zmniejszanie się otłuszczenia na udach i łydkach. Jednak wielu naukowców twierdzi, że jest to jedynie proces redystrybucji omawianego komponentu, wynikający z tendencji „przesuwania się” tłuszczu z kończyn w stronę tułowia. Wiek średni związany jest zwykle ze wzrostem poziomu tłuszczu w naszym organizmie, gdyż narastanie grubości fałdów skórnotłuszczowych ma miejsce do około 50. roku życia, a nawet dłużej. Dopiero w końcowych etapach rozwoju osobniczego następuje ich zmniejszanie.

To co normalne i powtarzalne

Zgromadzona najczęściej w dolnych partiach ciała, tkanka tłuszczowa dorosłej kobiety osiąga wartość 24-28% masy ciała. Jeżeli nie przekracza tej wielkości, powinnyśmy czuć się zadowolone. Przyjęta średnia wartość przyrostu tłuszczu na dekadę wynosi od 3 do 4 kilogramów. Większe przyrosty tkanki tłuszczowej mogą spowodować nadwagę. Nierzadko zbyt duże nagromadzenie tłuszczu u dojrzałych kobiet towarzyszy ciąży. Drugim charakterystycznym okresem, prowadzącym często do nadmiernego nagromadzenia tłuszczu jest początek menopauzy. W tych newralgicznych okresach kobiety powinny zwracać szczególną uwagę na to co jedzą i na ile aktywnie spędzają swój wolny czas, ponieważ najczęstszą przyczyną otyłości osób dojrzałych jest po prostu spadek aktywności fizycznej. Kobietom i nam wszystkim potrzebny jest więc ruch i (jak to wynika z danych naukowych) spokój.

dr Julita Broda

doktor nauk o kulturze fizycznej (AWF Wrocław,

specjalista ds. promocji zdrowia,

instruktor fitness, dziennikarz zajmujący się

problematyką fitnessu i zdrowia

Body Life numer 6/ 2002